Giriş ve Amaç: Büyük arter aterosklerozu (BAA) akut iskemik inme hastalarında sık görülür; ancak BAA’nın semptomatik mi yoksa asemptomatik mi seyredeceğini belirleyen etmenler net değildir. Bu çalışma, semptomatik ve asemptomatik BAA’yı ayırt eden risk faktörlerini araştırmayı amaçladı.Yöntem: Ocak 2020-Ocak 2025 arasında akut iskemik inme tanısıyla yatırılan hastaların içinde vasküler görüntülemelerinde ≥ %50 darlık/oklüzyon saptanan 411 ardışık olgu retrospektif incelendi. Demografik verileri, hipertansiyon (HT), diyabet (DM), hiperlipidemi (HL), atriyal fibrilasyon (AF) gibi komorbiditeler ile açlık glukozu ve lipid profillerinden hesaplanan trigliserid/ yüksek yoğunluklu lipoprotein (TG/HDL) ve TG/Glukoz oranları kaydedildi. Vasküler tutulum doppler ultrasonografi/beyin tomografi (BT)/ magnetik rezonans görüntüleme (MRG) anjiyografi ile karotis, vertebrobaziler ve karotis-vertebrobaziler sistem tutulumu olarak sınıflandı. Ekstra ya da intrakranyal arterlerin % 50 ‘den fazlasında stenoz ya da oklüzyon olan hastalar büyük arter aterosklerozu (BAA) olarak tanımlandı. BAA ilişkili nörolojik semptomları olanlar ‘semptomatik’, BAA ile ilişkisiz semptomu olan hastalar ‘asemptomatik’ olarak sınıflandırıldı. İstatistiksel analizlerde uygun yerlerde Ki-kare, Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleri kullanıldı.
Bulgular: Hastaların %38,2’si kadın, yaş ortalaması 70,4 ± 10,6 idi. Vasküler tutulum % 49,6 karotis, %21,2 vertebrobaziler, %29,2 karotis-vertebrobaziler sistemdeydi. Genç grupta (40-60 yaş) AF ile vertebrobaziler sistem tutulumu ilişkiliydi (p=0,035). 81-99 yaş aralığındaki yaşlı grupta HL varlığı, vertebrobaziler ve karotis-vertebrobaziler sistem tutulumu ile ilişkili bulundu (p = 0,003). Toplamda 285 semptomatik, 126 asemptomatik olgu vardı. HL semptomatik BAA ile ilişkiliydi (OR=1,64; p = 0,023); cinsiyete göre anlamlılık sadece erkeklerde gözlendi. AF, 61-99 yaş aralığında asemptomatik BAA lehine dağılım gösterdi. Kadınlarda ve 40-80 yaş aralığında TG/HDL semptomatik grupta daha yüksekti (yaşa göre p = 0,010; 61-80 yaşlarda sınırda p = 0,050); TG/Glukoz hiçbir alt grupta anlamlı bulunmadı.
Sonuç: Yaşlılarda hipertansiyon, erkeklerde hiperlipidemi ve kadınlarda orta-ileri yaşta yüksek TG/HDL, BAA’nın semptomatik hale gelmesiyle ilişkilidir. AF varlığında eşlik eden BAA sıklıkla klinik olarak sessiz kalabilir. Bulgular, modifiye edilebilir risk faktörlerinin sıkı yönetiminin semptomatik dönüşümü geciktirebileceğini düşündürmektedir. Bu da vasküler girişim uygulanamayan hastalarda bir alternatif olabilir.
Anahtar Sözcükler: Asemptomatik, ateroskleroz, inme, semptomatik