Simon Görevi Sırasında Tepki Dinamiklerinin Fare Takibi Yöntemiyle İncelenmesi

Hatice Buket İKİZOĞLU , Murat Perit ÇAKIR
2021 Eylül - 58 (3)
DOI: 10.29399/npa.27618


 

Türkçe Özet


Amaç: Nöropsikolojide bilişsel süreçleri incelemek için kullanılan
çıkarma ve eklemeli etken yöntemlerine dayalı reaksiyon süresi analizleri
bilişin dinamik doğasını yeterince dikkate almadığı için eleştirilmektedir.
Bu eksikliğe hitaben geliştirilen fare izleme yöntemi, katılımcıların fare
hareketlerini kaydederek motor tepki dinamiklerinin incelenmesine
olanak vermektedir. Bu çalışmada Simon görevi bağlamında uyarantepki
uyumluluk etkisi üzerine bir fare izleme çalışması geliştirilerek
karar süreci dinamiklerine yönelik ne tür bilgiler elde edilebileceği
incelenmiştir.
Yöntem: Çalışma kapsamında klasik Simon görevi fare izleme deney
ortamına uyarlanmıştır. İlk iki deneyde karar seçeneklerinin üst veya
alt köşelere yerleştirildiği durumların fare hareketleri üzerindeki etkisi
incelenmiştir. Ayrıca, katılımcıların deneyin ilk yarısında belirli bir yönrenk
ilişkisine adapte olduğu ve deneyin ikinci yarısında bu ilişkinin
tersine çevrildiği bir tersine Simon deneyi gerçekleştirilmiştir.
Bulgular: Deneyler sırasında literatüre uyumlu olarak anlamlı düzeyde
uyaran-tepki uyumluluk etkisi gözlenmiştir. Uyaran-tepki uyumu olan
ve olmayan durumların fare ölçütleri arasındaki farklılaşmaya ait etki
boyutlarının tepki süresine kıyasla daha büyük olduğu gözlenmiştir.
Uyumsuz durumlarda sol ve sağ köşelere verilen ortalama fare
yanıtlarının asimetrik olduğu gözlenmiştir. Ayrıca, karar seçeneklerinin
yerinin yukarıdan aşağı alınmasının uyumsuz koşulda sol ve sağ tarafa
verilen fare yanıtları arasındaki asimetrinin artmasına neden olduğu
gözlenmiştir. Son olarak, yeni renk-tepki eşleşmesine uyum sağlanmasını
gerektiren tersine Simon görevi sırasında adaptasyon sürecinde en
belirgin etkinin y-eksenindeki dönüş sayısında gerçekleştiği gözlenmiştir.
Sonuç: Fare izleme yöntemiyle karar verme süreçlerinin dinamik
yapısının tepki zamanı ölçümlerine kıyasla daha hassas düzeyde
incelenebildiği, ancak seçeneklerin ve başlangıç noktasının ekranda
konumlandırılma biçimlerinin tepki dinamikleri üzerinde bazı etkileri
olabileceği gözlenmiştir.