Erken Dönem Müdahalelerin Erişkin Wistar Sıçanlarında Davranışsal ve Nörogelişimsel Etkileri

Melike KÜÇÜKKARAPINAR , Aslıhan DÖNMEZ , Selçuk CANDANSAYAR , Aruz BOZKURT , Elif AKÇAY , Özlem GÜLBAHAR , Hayrunnisa BOLAY BELEN
2021 Haziran - 58 (2)
DOI: 10.29399/npa.24943


 

Türkçe Özet


Amaç: Yaşamın erken döneminde yapılan müdahaleler erişkin dönemde bilişsel ve davranışsal değişikliklerle ilişkilidir. Erken dönem stresli bir yaşam olayına maruziyet veya çevre zenginleştirme gibi müdahalelerin bilişsel ve davranışsal gelişimi üzerine etkisi, üzerinde çalışılan alanlardır. Bu çalışmanın amacı yeni bir müdahale yöntemi geliştirmek; erken dönem müdahalelerin, erişkin dönemde sosyal etkileşim, anksiyete düzeyleri, bellek üzerine ve prefrontal korteks ve hipokampüsteki NR2B (N-metil-D-aspartat reseptörü 2B alt ünitesi) düzeylerindeki etkilerini araştırmaktır. Çalışmanın hipotezi, ambivalan anneye maruziyetin, en az anneden bir saat ayrı kalmak kadar sıçanların davranış performanslarını erişkin dönemde olumsuz etkileyeceği ve prefrontal korteks ve hipokampüste NR2B düzeylerinde de değişikliğe neden olacağıdır.
Yöntem: Çalışmada Wistar sıçanlar kontrol grubu (12), anneden 15 dakika ayrı kalan grup (hafif stres) (12), anneden 60 dakika ayrı kalan grup (ağır stres) (14) ve ambivalan anne grubu (13) olmak üzere dört gruba ayrılmıştır. Erişkin dönemde sıçanların sosyal etkileşim testi, yükseltilmiş artı labirent ve yeni nesne tanıma testi performansları değerlendirilmiştir. Müdahelelerin prefrontal korteks ve hipokampus NR2B düzeyleri üzerine etkisini değerlendirmek amacıyla, ELISA yöntemi kullanılmıştır.
Bulgular: Çalışmanın önemli bulguları, yeni nesne tanıma testinde anneden ayırmanın cinsiyet ayırt etmeksizin tanıma belleğini etkilemediği, ambivalan anne grubu dişilerinin kısa tanıma belleği iyiyken, hafif stres grubu erkeklerinin uzun süreli bellek performansının daha iyi olduğuydu. Ayrıca sosyal etkileşim testinde ambivalan anne grubunun ve ağır stres grubunun erkeklerinin daha agresif davranışlar sergilemesiydi. Hafif stres ve ambivalan anne grubu prefrontal korteks NR2B düzeyinin ağır stres grubuna göre daha fazla olduğu, tüm müdahale gruplarında kontrol grubuna kıyasla NR2B düzeyinin artmış olduğu saptanmıştır.
Sonuç: Bu çalışma sonuçları hipotezin aksine, ambivalan anne grubu sıçalanlarının davranışlarının, ağır stres grubu sıçanlarından daha fazla olumsuz etkilenmediğini, oluşturulan modelin erken dönem stresli yaşam olayı maruziyetinden çok, çevre zenginleştirme modeli olabileceğini desteklemektedir.